Bartosz Szczygielski o sztuce pisania thrillerów i kryminałów

Bartosz Szczygielski, autor powieści “Ostatni obraz”, ujawnia, że kryminały i thrillery to współczesne bajki dla dorosłych, w których napięcie i moralna katharsis stanowią główne źródło przyciągania dla czytelników.

Dlaczego kryminały to “bajki dla dorosłych”?

Współczesne thrillery i powieści kryminalne pełnią funkcję podobną do tradycyjnych bajek dla dzieci — oferują nam świat, w którym zło zawsze zostaje ukarane, a sprawiedliwość zwycięża. Bartosz Szczygielski wyjaśnia to zjawisko w rozmowie z dziennikarzami: “Kryminały i thrillery to rodzaj bajki dla dorosłych, gdzie złego wilka zastępuje np. morderca, a my liczymy, że wszystko skończy się happy endem. To ten rodzaj historii, który pomimo swojej brutalności, przynosi formę ukojenia. Zło zostaje ukarane, a my możemy spać spokojniej.”

Ta perspektywa wyjaśnia, dlaczego ludzie z zainteresowaniem czytają o zbrodniach i mrocznych sekretach, mimo że w rzeczywistości nikomu nie życzyliby tak złego losu. Psychologicznie, kryminały pozwalają nam bezpiecznie eksplorować ciemne strony ludzkiej natury, a następnie — poprzez rozwiązanie zagadki — odzyskać poczucie porządku i bezpieczeństwa.

Recepta na nieprzewidywalną fabułę

Jednym z największych wyzwań dla autora thrillerów jest stworzenie fabuły, która nie będzie przewidywalna dla doświadczonego czytelnika. Szczygielski podkreśla, że nie istnieje uniwersalna recepta na ten problem: “Idealnie jest napisać książkę tak, by czytelnik sam mógł odkrywać ślady prowadzące do rozwiązania tajemnicy, a nie robić wszystkiego, by zaskoczyć go na siłę. Historia powinna bronić się sama i to nawet wtedy, kiedy ktoś odkryje wcześniej niektóre karty.”

To podejście jest fundamentalnie inne od popularnego w kinie Hollywood “plot twist” — zamiast sztucznych zwrotów akcji, autor stawia na solidną konstrukcję narracyjną, która pozostaje interesująca niezależnie od tego, czy czytelnik odkryje rozwiązanie wcześniej. Historia musi być wciągająca sama w sobie, a nie tylko dzięki ostatniemu zaskoczeniu.

Postaci bez wad przyciągają czytelników

Ważną część sztuki pisania stanowi tworzenie bohaterów, którzy nie są idealni, ale jednocześnie budzą sympatię i przywiązanie czytelnika. Szczygielski wyjaśnia: “Rzeczywiście nie jest to łatwa rzecz. Nie ma przecież osób idealnych i to właśnie jest piękne. Niektóre wady są właśnie tym, co sprawia, że chcemy śledzić losy bohatera i mu kibicujemy, bo jest do nas po prostu podobny. Książki sprawiają, że czasami przeglądamy się w nich jak w lustrze.”

Ta obserwacja dotyczy fundamentalnej prawdy o literaturze — czytelnicy identyfikują się z postaciami, które są do nich podobne, a nie z ideałami. Niedoskonałości, wady i wewnętrzne konflikty bohaterów czynią ich bardziej ludzkimi i bardziej wiarygodnymi.

Konkurencja wydawnicza a jakość

Rynek powieści kryminalnych i thrillerów rozwija się dynamicznie — nowe pozycje pojawiają się praktycznie codziennie na półkach księgarń. Pytanie, jak się wyróżnić w takim tłoku, jest jednym z najtrudniejszych dla współczesnych autorów.

Szczygielski przyznaje, że nie istnieje uniwersalny przepis na bestseller: “To odwieczne pytanie i zapewne każdy autor miałby na nie inną odpowiedź. Nie ma uniwersalnego przepisu na bestseller, a jedyne, co można zrobić i co ja robię, to po prostu przykładać się do swojej roboty. Tworzę historie, które potrafią przestraszyć, ale i sprawić, że czytelnik będzie wzruszony. Wierzę, że dobra opowieść ma siłę przebicia, choć obecnie jest to coraz trudniejsze.”

To podejście wskazuje na konieczność połączenia kilku elementów: emocjonalnego zaangażowania, solidnego rzemiosła pisarskiego oraz autentyczności. W czasach, gdy każdy może opublikować książkę, jakość i autentyczność stają się coraz ważniejsze.

Proces pisania i samodyscyplina

Bartosz Szczygielski, oprócz pisania, pracuje zawodowo, co oznacza, że tworzy głównie wieczorami i w weekendy. To wymaga znacznej samodyscypliny i umiejętności zarządzania czasem: “Piszę, ale pracuję też zawodowo, więc tworzę głównie wieczorami oraz w weekendy. To wymaga dużej samodyscypliny, stworzenia szczegółowego planu powieści i cierpliwości. Jeżeli czuję, że danego dnia pisanie nieszczególnie mi idzie, robię sobie przerwę. Daję tekstowi odetchnąć, a tym samym i sobie.”

Ta strategia jest ważna dla każdego autora — czasami najlepszym sposobem na przezwyciężenie bloku twórczego jest nie forsowanie pracy, lecz pozwolenie sobie na odpoczynek. Szczegółowy plan powieści z kolei pozwala na szybsze pisanie i uniknięcie martwych punktów.

Znaczenie feedbacku od czytelników

Największą satysfakcją dla autora jest pozytywny odbiór czytelników, szczególnie gdy książka faktycznie wpłynęła na ich życie. Szczygielski wspomina o powieści “Nieodwracalnie”, która porusza temat śmierci samobójczej: “To zawsze miłe uczucie, kiedy okazuje się, że komuś książka się spodobała. Pamiętam, że po premierze powieści ‘Nieodwracalnie’, która porusza temat śmierci samobójczej, odezwało się do mnie kilka osób. Stwierdziły one, że ta historia pomogła im przezwyciężyć niektóre problemy.”

Ta odpowiedzialność — świadomość, że książka może mieć rzeczywisty wpływ na życie czytelnika — to dodatkowy wymiar pracy autora. Dlatego właśnie Szczygielski umieścił na końcu tej powieści informacje o miejscach, gdzie można uzyskać pomoc psychologiczną.

Co to oznacza dla czytelników i branży

Rozmowa z Bartoszem Szczygielskim pokazuje, że współczesne thrillery i kryminały to nie tylko rozrywka, lecz forma literatury, która może być głęboka, emocjonalnie zaangażowana i odpowiedzialna społecznie. W czasach, gdy rynek wydawniczy jest przesycony, jakość, autentyczność i solidne rzemiosło pisarskie pozostają kluczowe. Dla czytelników oznacza to, że warto szukać autorów, którzy nie tylko chcą zaskoczyć, lecz budować historie, które “bronią się same” — pozostają interesujące na każdym poziomie czytania.