Magda Stachula: 10 lat domestic noir w Polsce. Prekursorka gatunku

Magda Stachula jest prekursorką gatunku domestic noir w Polsce, wprowadzając go powieścią “Idealna” dziesięć lat temu. Ten psychologiczny thriller otworzył w polskiej literaturze nowy rozdział, pokazując, że niebezpieczeństwo nie zawsze przychodzi z zewnątrz — najczęściej pochodzi od osób, którym ufamy najbardziej.

Jak domestic noir pojawił się w Polsce

Gatunek domestic noir, czyli thrillery psychologiczne skoncentrowane na zagrożeniu ze strony osób bliskich, pojawił się po raz pierwszy w Wielkiej Brytanii w 2013 roku. Jednak w Polsce brakowało polskich autorek piszących w tym nurcie. Magda Stachula, czytając międzynarodowe bestsellery takie jak “Zaginiona dziewczyna” Gillian Flynn czy “Dziewczyna z pociągu” Paula Hawkinsa, zdała sobie sprawę z luki na rynku wydawniczym.

• Pisząc mój debiut, pomyślałam, że napiszę taką książkę, którą sama chciałabym przeczytać. Wtedy czytałam “Zaginioną dziewczynę” i “Dziewczynę z pociągu”, ale nie było czegoś takiego po polsku, w wykonaniu polskich autorek — wspominała autorka w rozmowie z Polskim Radiem.

Wykonawcy wydawniczy nie mieli wówczas nawet jasnej definicji gatunku domestic noir. Stachula musiała nie tylko napisać powieść, ale również “wychować” rynek do nowego nurtu literackiego.

Inspiracja z monitoringu w Pradze

Historia genezy “Idealnej” jest niezwykła. Zanim Magda Stachula została pisarką, pracowała w firmie zajmującej się monitoringiem. Zawodowa ciekawość sprawiła, że zaczęła obserwować kamery z różnych miast świata. Przełom nastąpił, gdy trafiła na kamerę zamontowaną w tramwaju w czeskiej Pradze — gdzie obraz pokazywany jest w czasie rzeczywistym.

• Pomyślałam wtedy, że to jest świetny motyw na thriller. Widziałam tych samych ludzi codziennie na przystanku. Nie wiedziałam, jak się nazywają, ale wiedziałam, o której godzinie jeżdżą i z kim rozmawiają. Oni w ogóle nie wiedzieli o moim istnieniu. Wiedziałam, że to jest świetny motyw na thriller — opowiadała.

Tak narodziła się “Idealna” — historia kobiety, która obserwując życie obcych ludzi, sama wpada w spiralę niepokoju i paranoi. Powieść pokazała, że zagrożenie może pochodzić z najmniej oczekiwanego kierunku, a obsesja na punkcie poznania cudzych sekretów może stać się niebezpieczna.

Psychologia jako klucz do thrillerów

Magda Stachula nie ukrywa, że obserwowanie ludzi jest dla niej niewyczerpanym źródłem inspiracji. Codziennie, podróżując tramwajem, słyszy fragmenty rozmów, widzi relacje między ludźmi i zastanawia się nad ich rzeczywistą naturą.

• Lubię podglądać. Jadę tramwajem, słyszę czyjąś kłótnię i od razu dopowiadam sobie historię. Widzę parę na romantycznej kolacji i zastanawiam się, jakie naprawdę są ich relacje. Inspiracje są wszędzie. Lubię wchodzić w tę ciemną stronę ludzkiej duszy i zastanawiać się, dlaczego ludzie wyrządzają sobie tyle zła — mówi autorka.

To właśnie pytanie “dlaczego?” jest dla niej ważniejsze niż samo odkrycie sprawcy. W jej powieściach najczęściej sprawcą jest osoba, której główna bohaterka ufa, a zdecydowanie nie powinna. Nie chodzi o to, kto popełnił czyn, lecz o motywacje, emocje i psychologiczne mechanizmy, które skłaniają ludzi do wyrządzania sobie nawzajem bólu.

Ważne tematy społeczne w literaturze

Choć książki Magdy Stachuli trzymają w napięciu, ich celem nie jest wyłącznie dostarczenie emocji. Pisarka porusza tematy przemocy domowej, handlu ludźmi czy zagrożeń wynikających z rozwoju nowych technologii.

W powieści “Nieobliczalna” autorka pisała o przemocy w małżeństwie, a ta właśnie książka została zekranizowana. Seria “Oszukana”, “Odnaleziona”, “Oskarżona” poświęcona jest handlowi kobietami. Stachula pokazuje również zagrożenia związane z technologiami, które coraz mocniej wchodzą w nasze życie.

• Jestem blisko moich czytelniczek, dlatego poruszam kwestie społecznie ważne. Bardzo cieszy mnie, że akurat “Nieobliczalna” została zekranizowana, bo to książka, która pokazuje, że przemoc dzieje się też w tak zwanych dobrych domach — wyjaśniała w rozmowie z Polskim Radiem.

Największą satysfakcję dają autorce wiadomości od czytelniczek, które odnajdują w bohatkach jej powieści własne doświadczenia. Kobiety pisały do niej, że pokazała im, z czym się mierzą, i że literatura potrafi nazwać problemy, o których wciąż trudno mówić publicznie.

Nowy rozdział: seria “Zwodnicze zmysły”

Po dekadzie spędzonej w świecie domestic noir Magda Stachula postanowiła poszerzyć literackie horyzonty. Tak powstała seria “Zwodnicze zmysły”, której kolejne tomy poświęcone są różnym ludzkim zmysłom.

• Pomyślałam, że spróbowałam już wiele w domestic noir i przyszedł czas na coś nowego. Chciałam stworzyć serię kryminalno-thrillerową, w której każdy zmysł będzie nie tylko tematem, ale także kluczem do rozwiązania zagadki — mówi autorka.

Najnowsza część serii to “Słuch”. Pracując nad nią, Stachula konsultowała się z kompozytorem posiadającym słuch absolutny. Okazało się, że sama nie potrafiłaby poprawnie opisać dźwięków — nawet taki pozornie prosty element, jak gotujący się czajnik, brzmi zupełnie inaczej dla osoby z słuchem absolutnym.

• Miałam wrażenie, jakbyśmy rozmawiali w różnych językach, bo ja w ogóle nie czułam tej muzyki. Nigdy nie myślałam w kontekście dźwięków o gotującym się czajniku — opowiadała z uśmiechem.

Co to oznacza dla czytelników

Dziesięć lat od debiutu Magdy Stachuli polski rynek literacki zmienił się znacznie. Domestic noir przestał być gatunkiem niszowym — dziś polska literatura kryminalna ma bogatą ofertę psychologicznych thrillerów. Jednak Stachula pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych autorek tego nurtu, a jej wpływ na polską scenę wydawniczą jest niezaprzeczalny.

Jej podejście do pisania — skupienie się na psychologii zamiast na sensacji, poruszanie ważnych społecznie tematów, konsultowanie się z ekspertami — pokazuje, że literatura kryminalna może być zarówno rozrywką, jak i narzędziem do artykułowania trudnych doświadczeń. Dla czytelniczek, które znajdują w bohatkach Stachuli odbicie własnych historii, jej książki stały się nie tylko thrillerami, ale również formą terapii i potwierdzenia, że ich problemy są widziane i ważne.