Filmowe adaptacje literatury: od „Nędzników" do „Verity"

Przechodzenie dzieł literackich na ekran pozostaje jednym z najpotężniejszych trendów w przemyśle rozrywkowym. Trzy różne projekty — od epickich powieści XIX wieku po współczesne thrillery i animowane serie detektywistyczne — pokazują, jak różnorodnie można interpretować tekst pisany i jakie możliwości tkwią w jego przeniesienia do innego medium.

Klasyka na nowo: „Nędzniki” jako nieustanny fenomen adaptacyjny

Powieść z drugiej połowy XIX wieku, która opowiada losy Jana Valjeana, komisarza Javerta, Fantyny i Kozety, pozostaje jednym z najczęściej adaptowanych dzieł w historii kina. Historia rozgrywająca się w XIX-wiecznej Francji doczekała się niezliczonych interpretacji — od musicali po filmy fabularne i produkcje animowane.

Trwałość „Nędzników” w kulturze masowej wynika z uniwersalności jej tematów: walki z systemem, redempcji, miłości i poświęcenia. Każda nowa adaptacja znajduje w tekście Victora Hugo coś innego — czasem akcent pada na dramatyczne perypetie głównych bohaterów, innym razem na społeczne tło epoki.

Polska seria detektywistyczna dla najmłodszych: „Kocia Szajka”

Zupełnie innym podejściem do adaptacji jest animowana seria „Kocia Szajka”, która ma swoje korzenie w bajkach stworzonych przez Agatę Romaniuk podczas lockdownu w 2020 roku. Projekt łączy elementy detektywistyczne z przygodą, tworząc zawartość skierowaną do młodego widza.

Seria przedstawia grupę bohaterów — Komandosa, Lolę, Morfeusza, braci Pikseli, Bronkę i Poziomkę — których przygody rozgrywają się w Cieszynie, na pograniczu polsko-czeskim. Wybór tego konkretnego miejsca akcji dodaje serii lokalnego charakteru i umożliwia eksplorację pogranicznej kultury.

Wizualną stronę projektu odpowiada Malwina Hajduk, której ilustracje stanowią fundament dla animacji. Reżyseria przypadła Markowi Lachowiczowi i Piotrowi Szczepanowiczowi. Seria wyróżnia się charakterystyczną estetyką — animacją połączoną z lo-fi jazzową ścieżką dźwiękową, co nadaje jej współczesny, hipsterski charakter mimo skierowania do dzieci.

Pilot serialu zaprezentowano na 13. Międzynarodowym Festiwalu Filmów dla Dzieci i Młodzieży TAURON Młode Horyzonty, gdzie pokazano go razem z innym projektem — „Basią. Humor w paski mam”.

Współczesny thriller: „Verity” z gwiazdami Hollywood

Trzecim przykładem jest adaptacja „Verity”, która skupia się na psychologicznym thrillerze o autorce i jej tajemnicach. W głównych rolach pojawiają się Anne Hathaway, Dakota Johnson i Josh Hartnett.

Fabuła obraca się wokół Verity Crawford — sparaliżowanej pisarki thrillerów — oraz Lowen Ashleigh, pisarki zatrudnionej do dokończenia serii. Dynamika między nimi, a także obecność Jeremy’ego Crawforda (męża Verity) tworzy trójkąt pełen napięcia i ukrytych motywacji.

Aspekt	Nędzniki	Kocia Szajka	Verity
Pochodzenie	Powieść XIX wieku	Bajki z 2020 roku	Współczesny thriller
Grupa docelowa	Uniwersalna	Dzieci i młodzież	Dorośli
Kraj akcji	Francja	Polska (Cieszyn)	Nie sprecyzowano
Format	Wiele adaptacji	Animacja	Film fabularny
Główny bohater	Jan Valjean	Grupa detektywów	Verity Crawford

Co to oznacza dla czytelników i widzów

Różnorodność tych trzech projektów pokazuje, że literatura nie ma jednej „słusznej” drogi na ekran. Klasyczne dzieła mogą być interpretowane na nowo w każdym pokoleniu, nowe historie mogą czerpać inspirację z doświadczeń współczesnych (jak bajki z lockdownu), a thrillery mogą przyciągać gwiazdy Hollywood dzięki psychologicznej głębi.

Dla czytelnika oznacza to, że nie musi wybierać między czytaniem a oglądaniem — oba doświadczenia mogą się uzupełniać. Film czy serial mogą zachęcić do przeczytania książki, a książka może pogłębić wrażenia z adaptacji. Każde medium ma swoje możliwości: literatura pozwala na głęboką introspkcję, film na wizualną opowieść i grę aktorów.

Dla twórców zaś to pokazuje, że nie ma uniwersalnej formuły na sukces adaptacji. Można sięgać po klasykę, można tworzyć nowe historie dla nowych odbiorców, a można też łączyć współczesne nazwiska z psychologicznym dramatem. Każda droga ma swoje uzasadnienie i swoją publiczność.