Klasyki Kryminału

„Wojna światów” Wellsa: od powieści do Spielberga i radia

„Wojna światów” H.G. Wellsa to powieść o inwazji Marsjan, która trafiła na ekran w 1953 i 2005 roku oraz do radia w 1938. Zobacz, co łączy te adaptacje.

03.11.2026 — Małgorzata Dębska
Captivating shot of an antique book with turning pages, highlighted against a black background.
Fot. Roman Stavila / Pexels · Pexels License

„Wojna światów” H.G. Wellsa to powieść z końca XIX wieku, w której obcy najeźdźcy atakują Anglię, a jej siła polega na tym, że od ponad stu lat pozostaje żywa w kinie i na antenie radiowej.

Czym jest „Wojna światów” Wellsa?

Autorem powieści jest Herbert George Wells, brytyjski pisarz. Akcja toczy się w Anglii, w okolicach Woking, a początkiem wydarzeń jest metalowy cylinder, który spada na Ziemię. Z jego wnętrza wychodzą marsjańskie maszyny bojowe o trzech nogach. Uzbrojone są w promień cieplny i wypuszczają trujący czarny dym, co czyni je przerażającymi przeciwnikami dla mieszkańców Anglii.

Wells nie pisał jednak o kosmitach dla samej sensacji. Jego powieść porusza trzy wątki: ludzką pychę, kruchość cywilizacji oraz granice, jakie stawia nauka. To właśnie te tematy sprawiają, że historia nie starzeje się jak typowa opowieść o najeździe z kosmosu.

Jak „Wojnę światów” przeniesiono na ekran?

Powieść doczekała się kilku adaptacji o różnym charakterze. Poniższa tabela zestawia najważniejsze z nich.

AdaptacjaRokReżyserObsada / formaMiejsce akcjiWpływy
Film1953Byron Haskin———
Słuchowisko radiowe1938Orson Wellesfikcyjne reportaże——
Film2005Steven SpielbergTom Cruise (Ray Ferrier), Dakota Fanning, Justin Chatwin, Tim Robbinswspółczesne USAponad 600 mln dolarów na świecie

Najbardziej widowiskowa jest wersja Stevena Spielberga z 2005 roku. Reżyser przeniósł akcję do współczesnych Stanów Zjednoczonych, a w głównej roli zobaczyliśmy Toma Cruise’a jako Raya Ferriera. Film zarobił na świecie ponad 600 mln dolarów. Przy założeniu kursu ok. 4 zł za dolara daje to ok. 2,4 mld zł, co pokazuje skalę komercyjnego sukcesu tej historii.

Czy słuchowisko z 1938 roku naprawdę wywołało panikę?

Nie w takim stopniu, jak początkowo informowały gazety. Choć po emisji pojawiły się doniesienia o masowej panice w USA, późniejsze badania wykazały, że reakcje społeczne były mniej gwałtowne, niż sugerowały publikacje prasowe. Słuchowisko Orsona Wellsa, zrealizowane w formie fikcyjnych reportaży, pozostaje więc ciekawym przykładem tego, jak media potrafią wzmacniać obraz zagrożenia.

Dlaczego Wells wciąż wraca na ekrany?

Przede wszystkim dlatego, że motywy z powieści są uniwersalne. Trujący dym z marsjańskich maszyn budzi skojarzenia z gazami stosowanymi na dużą skalę podczas I wojny światowej, czyli kilkanaście lat po publikacji książki. Wells opisał więc lęk, który w ciągu kilkunastu lat stał się bardzo realny. Każde pokolenie reżyserów i twórców audio odczytuje tę historię na nowo, zmieniając epokę, miejsce i środki wyrazu, ale zachowując podstawowe pytanie o to, jak krucha bywa cywilizacja.

Co to oznacza dla Ciebie?

Jeśli dopiero zaczynasz przygodę z „Wojną światów”, warto zacząć od książki, bo adaptacje wyraźnie upraszczają jej tło i tezy. Film Spielberga będzie dobrym wyborem, gdy szukasz kina spektaklowego z współczesną dynamiką. Słuchowisko z 1938 roku z kolei pokaże, jak dźwięk i konwencja reportażu potrafią budować napięcie bez efektów wizualnych. Porównując te trzy wersje, zobaczysz, jak zmieniało się podejście do tej samej historii przez ponad sto lat.

Na podstawie: Gazeta. Tekst opracowany redakcyjnie.